Heidegger là ai?

Martin Heidegger (1889–1976) là triết gia Đức, một trong những tên tuổi có ảnh hưởng lớn nhất — và khó đọc nhất — của triết học thế kỷ 20. Tác phẩm trung tâm Hữu thể và Thời gian (Sein und Zeit) đặt lại một câu hỏi mà ông cho rằng cả truyền thống đã lãng quên: hiện hữu (Being) nghĩa là gì?

Dasein — con người như một "hiện hữu đang hỏi"

Heidegger gọi con người là Dasein — "hiện hữu-ở-đó". Điều đặc biệt của Dasein là: nó là sinh thể duy nhất bận tâm về chính sự tồn tại của mình, đặt câu hỏi về ý nghĩa đời mình. Ta luôn đã bị "ném" vào một thế giới, một thời đại, một hoàn cảnh ta không chọn — và phải sống từ đó.

Đánh mất mình trong "người ta"

Heidegger mô tả một cám dỗ thường trực: tan biến vào das Man — "người ta", đám đông vô danh. Ta làm điều "người ta vẫn làm", nghĩ điều "người ta vẫn nghĩ", mà chưa từng thật sự chọn. Đó là cách sống không thật (inauthentic) — tiện lợi nhưng trống rỗng. Đối cực của nó là sống thật với chính mình.

Đối diện cái chết để sống trọn

Nghịch lý sâu sắc của Heidegger: chính việc đối diện cái chết (being-toward-death) — ý thức rằng thời gian của ta hữu hạn — mới đánh thức ta khỏi sự lười biếng hiện sinh và mời ta sống trọn từng khả thể của mình. Cái chết không phải kẻ thù; nó là thứ làm cho đời sống có trọng lượng.

Vì sao Heidegger quan trọng với cuốn sách

Câu hỏi "sống thật giữa áp lực của 'người ta'" và việc lấy cái hữu hạn làm động lực sống trọn là những mạch ngầm rất gần với tinh thần Vân Tay Trên Mặt Nước.

Vân Tay Trên Mặt Nước dùng Heidegger để vẽ ra ba trạng thái hiện hữu của con người. Trạng thái mặc định là "thường nhật" — cái Heidegger gọi là "chưa được sở hữu" (unowned), nơi ta "vô thức làm theo những gì đám đông làm". Cao hơn là "chân thực" (owned): khi ta "thực sự sở hữu chính mình", hành động "vì sự kiên định của chính mình, chứ không phải vì mọi người đều làm vậy". Và "không chân thực" (disowned) là khi ta chủ động chạy trốn khỏi bất an của mình bằng cách "lao mình vào đám đông". Tác giả lấy một ví dụ rất đời: dồn trọn cảm xúc cho đời sống của một thần tượng đôi khi là "một cuộc trốn chạy tinh vi khỏi chính mình".

Đọc Sống thật với chính mình hoặc giới thiệu cuốn sách.